Γαλλία « Έκρηξη της φτώχειας…. Και θα πρέπει να το συνηθίσουμε »

Έκρηξη της φτώχειας…. Και θα πρέπει να το συνηθίσουμε

sdf21

Άρθρο των Laurent Mouloud και Kevin Boucaud στην Humanité

Ενώ διεξάγεται αυτή την Παρασκευή η Διεθνής Ημέρα για την εξάλειψη της φτώχειας, οι φιλανθρωπικές οργανώσεις συνεχίζουν να ανησυχούν για την πολιτική που εφαρμόζεται από την εκτελεστική εξουσία. Πέρα από τις δηλώσεις προθέσεων, παρατηρούμε μια διαδοχή υπαναχωρήσεων.

Θα έπρεπε να ήταν μια ήσυχη επίσκεψη. Όπως εκείνες τις ωραίες εικόνες, τις γεμάτες συμπόνια, που βλέπουμε στις ειδήσεις των 13.00. Δυστυχώς για τον Francois Hollande, η παρουσία του στην περιοχή ClichylaGarenne την περασμένη Τρίτη « για το θέμα της φτώχειας », μετατράπηκε σε ένα κατηγορητήριο ενάντια στην πολιτική, ή μάλλον στην μη-πολιτική της κυβέρνησής του επί αυτού του θέματος. Μετά από την περιπλάνησή του σε μια «νεοφυή επιχείρηση»*, η  συζήτηση στρογγυλής τραπέζης που είχε οργανωθεί με μια ντουζίνα διευθυντικών στελεχών φιλανθρωπικών οργανώσεων, μετατράπηκε σε εφιάλτη για τον αρχηγό του κράτους. Ο ένας μετά τον άλλον, οι συνομιλητές του, έκρουσαν τον κώδωνα του κινδύνου και επέκριναν από τη μία, τις ανεκπλήρωτες υποσχέσεις, από την άλλη του υπενθύμισαν μια ομιλία στην οποία στιγματίζονταν οι αποκλεισμένοι και οι άνεργοι … Όλοι εκφράζοντας τη λύπη τους, περισσότερο ή λιγότερο ανοικτά και ξεκάθαρα, για την αδράνεια και τις παρερμηνείες της εκτελεστικής εξουσίας για την καταπολέμηση της φτώχειας, ενώ όλες οι ενδείξεις βρίσκονται στο κόκκινο. Ο François Hollande προσπάθησε να δείξει ότι όλα πάνε καλά, εμμένοντας σε βασικές αρχές. Αλλά δεν μπόρεσε να αποφύγει να κρύψει από το ακροατήριό του την οδυνηρή εντύπωση της δικής του ανικανότητας. Στη μέση της πενταετούς θητείας του, οι ενδείξεις ανησυχούν όλους τους παράγοντες που ενδιαφέρονται για την καταπολέμηση της φτώχειας.

Ενώ διεξάγεται αυτή την Παρασκευή, η Διεθνής Ημέρα για την εξάλειψη της φτώχειας, αυτή η διαπίστωση δεν μπορεί παρά να είναι σοβαρή. Σχεδόν μετά από δυο χρόνια της εξαγγελίας ενός «μεγάλου» σχεδίου για την καταπολέμηση της φτώχειας, δεν έχει φανεί ακόμα κανένα χειροπιαστό αποτέλεσμα. Τα στατιστικά στοιχεία του Εθνικού Ινστιτούτου Στατιστικής και Οικονομικών Μελετών (INSEE), συνεχίζουν να απαριθμούν μαύρους αριθμούς. Πρέπει να τους ξαναθυμηθούμε. Το 2011, 8,7 εκατομμύρια άνθρωποι, δηλαδή το 14,3% του πληθυσμού, ζούσε κάτω από το όριο της φτώχειας (977 ευρώ το μήνα). Το υψηλότερο ποσοστό σε είκοσι σχεδόν χρόνια. Με σχεδόν 890.000 περισσότερους φτωχούς από το 2008, η Γαλλία είναι μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, όπου το ποσοστό αυτής της χρονικής περιόδου αυξήθηκε (+11,3%). Πολύ περισσότερο από ό, τι στη Γερμανία (+3,5%) ή στην Ιταλία (+ 6,6%) και σχεδόν ίδιο με την Ισπανία (+11,4) ή την Ουγγαρία (+12,2%).

ftoxeia

 

Μια « εδραίωση » της φτώχειας

Φυσικά, τα τελευταία στατιστικά στοιχεία που δημοσιεύτηκαν τον Σεπτέμβριο, θα μπορούσαν να είναι μια καλή είδηση. Σύμφωνα με το INSEE, 200.000 άνθρωποι «βγήκαν» από την φτώχεια το 2012, μειώνοντας έτσι το ποσοστό στο 13,9% του πληθυσμού. Είναι μια ως εκ θαύματος αντιστροφή της φτωχοποίησης; Όχι. Μόνο ένα μηχανικό αποτέλεσμα της μεθόδου υπολογισμού. «Ο μέσος όρος των εισοδημάτων μειώθηκε κατά την περίοδο της κρίσης, έτσι ο αριθμός των ατόμων που βρέθηκαν πάνω από το όριο της φτώχειας (60% του μέσου εισοδήματος) αυξήθηκε σταθερά, αυτό είναι όλο», εξηγεί ο Didier Gelot Γενικός Γραμματέας του Εθνικού Παρατηρητηρίου για την φτώχεια. Μια στατιστική μείωση λοιπόν και τίποτα περισσότερο. Όσο για τα υπόλοιπα, το INSEE, διαπιστώνει μια «αύξηση» της φτώχειας. «Οι μισοί από τους φτωχούς ανθρώπους ζουν με λιγότερο από 784 ευρώ το μήνα, ένα επίπεδο που δεν ήταν ποτέ τόσο χαμηλά από το 2006», υπογραμμίζει το Ινστιτούτο.

Μια άλλη μεγάλη τάση είναι η εξελικτική πορεία του κοινού που πλήττεται από τη φτώχεια. «Για πολύ καιρό, το φαινόμενο αφορούσε ως επί το πλείστον κυρίως ηλικιωμένους και άνδρες που ζούσαν μόνοι τους, επισημαίνει ο Didier Gelot. Από εδώ και πέρα όμως η φτώχεια αγγίζει τους νέους και τις οικογένειες». Τα ζευγάρια με παιδιά αποτελούν σήμερα το 40% του πληθυσμού που πλήττεται από τη φτώχεια και οι μονογονεϊκές οικογένειες – εκ των οποίων πολλές είναι γυναίκες – περίπου το 25%. Όσο για τους νέους, ένας στους πέντε κατοίκους ζει κάτω από το όριο της φτώχειας. Κατά την διάρκεια της βάρδιάς της στην γαλλική μη κερδοσκοπική οργάνωση Λαϊκής Βοήθειας (SPF), στην πόλη Lille (βόρεια), η Emilie Lafdal βλέπει κάθε μέρα αυτό το « ρίζωμα » της φτώχειας. «Μεταξύ των νεοαφιχθέντων, έχουμε 12% εργαζόμενους και πολλούς φοιτητές», τονίζει η εθελόντρια. Το 2009, η SPF του βορρά αποφάσισε να ανοίξει ένα γραφείο στην πανεπιστημιούπολη του Πανεπιστημίου της Lille. «Πολλοί από αυτούς τους νέους ανησυχούν πολύ. Δεν θεωρούν, όπως πριν από είκοσι χρόνια, ότι αυτή η αβεβαιότητα θα περάσει σε σύντομο χρονικό διάστημα, αλλά μάλλον ότι θα διαρκέσει πολύ …».

Αντιμέτωπη με αυτή την ευρέως διαδεδομένη άποψη, η κυβέρνηση κρατάει μια διφορούμενη στάση. Η σύγκληση το 2012, ενός διυπουργικού Συμβουλίου κατά του αποκλεισμού – το πρώτο μετά από έξι χρόνια – και το πενταετές σχέδιο που ακολούθησε, τον Ιανουάριο του 2013, χαιρετίστηκε ως μια « ισχυρή κίνηση ». Και μια καλοδεχούμενη αλλαγή μετά από χρόνια στιγματισμού των φτωχών από τον Νικολά Σαρκοζί. Δυστυχώς, δύο χρόνια αργότερα, επικρατεί η εντύπωση ότι όλα βρίσκονται σε αδιέξοδο. Ακόμη και ο πρώην ηγέτης της γαλλικής δημοκρατικής συνομοσπονδίας της εργασίας (CFDT), Φρανσουά Chérèque, υπεύθυνος για την παρακολούθηση των 61 μέτρων του σχεδίου, φαινόταν διστακτικός την περασμένη Τρίτη. Ενώ διαβεβαίωνε ότι επιτεύχθηκαν οι κύριοι στόχοι, παράλληλα εξέφρασε τη λύπη του «για την μεγάλη πολυπλοκότητα» … Ένας ευγενικός τρόπος για να πει ότι το σχέδιο είναι αναποτελεσματικό; « Χωρίς αμφιβολία, γιατί ειλικρινά, πέρα από τα μεγάλα λόγια, δεν υπάρχουν σε αυτό το σχέδιο ούτε πραγματικές κοστολογημένες αναγγελίες ούτε σοβαρές δημοσιονομικές προβλέψεις » , λέει ένας καλός γνώστης του θέματος.

Πάνω απ ‘όλα, η κυβέρνηση εγκλωβισμένη σε μια πολιτική λιτότητας όλο και πιο δεξιάς, πασχίζει να υπονομεύσει αυτό που κάποτε ήταν οι δικές της φιλοδοξίες. Όπως επισημαίνει ο κοινωνιολόγος Serge Paugam, η καταπολέμηση της φτώχειας αρχίζει με την πάλη ενάντια στις ανισότητες. «Δεν υπάρχει καμία καθεαυτού φτώχεια. Η φτώχεια είναι το αποτέλεσμα της ανισότητας. Η καταπολέμηση της, σημαίνει για παράδειγμα, την προώθηση της ποιότητας των θέσεων εργασίας, που δεν είναι επισφαλείς, ή τις προσπάθειες κατάρτισης και επαναξιολόγησης του εργατικού δυναμικού». Ωστόσο η κυβέρνηση δεν έπαψε να λαμβάνει τα τελευταία δύο χρόνια, αντίθετα μέτρα.

Ενώ ο αριθμός των φτωχών εργαζομένων στη Γαλλία αυξάνεται – σχεδόν δύο εκατομμύρια άνθρωποι έχουν θιγεί – οι τελευταίες μεταρρυθμίσεις ενισχύουν αυτήν την ανασφάλεια. Ο νόμος ο υποτιθέμενος για την ασφάλεια της εργασίας, που τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου 2013, και ήταν η συνέχεια της διάσημης εθνικής διεπιστημονικής Συμφωνίας, είναι ένα τέλειο παράδειγμα. Με τον νόμο αυτόν διευκολύνονται οι ομαδικές απολύσεις και περιορίζεται ο χρόνος της διαβούλευσης με τους εκπροσώπους του προσωπικού. Ευνοείται επίσης ο εκβιασμός της εργασίας, με τον κίνδυνο, εάν υπάρχει μια « συμφωνία παραμονής στην εργασία », να επιβληθεί στον εργαζόμενο να επιλέξει ανάμεσα σε μια μείωση του μισθού του ή σε μια απόλυση για εκείνους τους εργαζόμενους που δεν συμφωνούν… Τέλος, αυτός ο νόμος ενθαρρύνει τις αναγκαστικές κινητοποιήσεις εξ αιτίας των απαλλαγών των εργοδοτών από τα σχέδια προστασίας της εργασίας. Η ίδια λογική της « ευελιξίας » με την προσωρινή σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου (CDI), που τέθηκε σε ισχύ στις 6 του περασμένου Μάρτη. Οι προσωρινά απασχολούμενοι που επωφελούνται από αυτή τη διάταξη, χάνουν το πριμ όταν τελειώσει η σύμβασή τους (10% του μισθού τους) και παρ’ όλο που σε όλη τη Γαλλία γίνονται μεγάλες κινητοποιήσεις, δεν κατάφεραν να επωφεληθούν από μια πραγματικά ασφαλή σύμβαση! Κάτι που δεν είναι αρκετό για να δημιουργηθούν πραγματικές συμβάσεις εργασίας αορίστου χρόνου, που σήμερα αντιπροσωπεύουν λίγο περισσότερο από το 10% των νέων προσλήψεων.

Σχετικά με το θέμα της στέγασης, που κατέχει την πρώτη θέση ανάμεσα στις μεγαλύτερες δαπάνες για τους Γάλλους, η μεταστροφή της κυβέρνησης μοιάζει σχεδόν σαν μια παρωδία. Ο έλεγχος των ενοικίων, που περιμέναμε για χρόνια και που ψηφίστηκε στη Βουλή, «πετάχτηκε στη θάλασσα», μερικές εβδομάδες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του Manuel Valls στη πρωθυπουργία της χώρας, προς όφελος ενός «πειραματισμού» που περιορίζεται στο Παρίσι και σε ορισμένες πόλεις … Η ίδια ολέθρια πορεία για την καθολική εγγύηση των ενοικίων, η οποία δεν θα αφορά, τελικά, παρά μόνο τους νέους εργαζόμενους και όσους βρίσκονται ήδη σε αβέβαιη κατάσταση. « Αυτό αποτελεί αποκήρυξη του Προέδρου της Δημοκρατίας σε μία από τις προεκλογικές του υποσχέσεις », επέκρινε την περασμένη Τρίτη ο Christophe Robert, Γενικός Διευθυντής του Ιδρύματος Abbé-Pierre. Όσον αφορά στην κατασκευή κατοικιών, αυτή δεν θα υπερβαίνει τις 300.000 ετησίως, όταν ο πρόεδρος είχε υποσχεθεί 500.000.

Τέλος, στο κρίσιμο ζήτημα των εισοδημάτων, η κατάσταση παραμένει απελπιστική με, μεταξύ άλλων, το πάγωμα του δείκτη των μισθών στη δημόσια διοίκηση και την έλλειψη αξιοπρεπούς αύξησης του κατώτατου μισθού … «Όμως, οι εισοδηματικές ανισότητες έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην ύπαρξη κοινωνικών δεσμών, είτε μέσα στην οικογένεια είτε στα κοντινά πρόσωπα (συγγενείς, φίλοι, σύλλογοι …) », προειδοποιεί ο Serge Paugam. Μέσα στο σχέδιο για την καταπολέμηση της φτώχειας, η κυβέρνηση είχε προβλέψει την αύξηση του ενεργού εισοδήματος αλληλεγγύης (RSA) (509 ευρώ για ένα άτομο) κατά 10% πάνω από τον πληθωρισμό, από τώρα έως το τέλος της πενταετίας. Αλλά αυτή η βοήθεια μοιάζει περισσότερο σαν ελεημοσύνη. «Κυρίως, απέχει πολύ από το να κερδίσει την απώλεια της αγοραστικής δύναμης του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος (RMI) από την δημιουργία του», σημειώνει ο Didier Gelot.

Με αυτά τα δεδομένα, οι δηλώσεις του Υπουργού Εργασίας François Rebsamen, που στιγματίζουν τους ανέργους, έχουν πληγώσει και κυρίως ανησυχήσει τις οργανώσεις, όπως στις πλέον σκοτεινές ώρες της πενταετούς κυβέρνησης του Νικολά Σαρκοζί. Εδώ και ένα μήνα, μια σημείωση του Ερευνητικό Κέντρο για τη Μελέτη και την Παρατήρηση των Συνθηκών Διαβίωσης (CREDOC) τονίζει ότι η ιδέα ότι οι φτωχοί ήταν υπεύθυνοι για την κατάστασή τους, βρίσκεται σε εξέλιξη. Είναι μια νέα τάση, όταν κάποτε σε περιόδους κρίσης η αύξηση της αλληλεγγύης ήταν περισσότερο ο κανόνας. «Σήμερα συναισθανόμαστε ότι είμαστε αντιμέτωποι με τον κίνδυνο μιας αλλαγής στην αντίληψη της φτώχειας, σημειώνει ο Christopher Robert. Είναι σαν η υπεράσπιση των πιο αδύναμων να μην αποτελεί πλέον ανησυχία αυτής της κυβέρνησης, τη στιγμή που η καταπολέμηση της φτώχειας χρειάζεται μια διατήρηση της δημόσιας δράσης».

Μετάφραση Αθηνά Βλαχάκη

* Ο όρος « νεοφυής επιχείρηση, έχει συνδεθεί κυρίως με τις τεχνολογικές επιχειρήσεις που έχουν ως χαρακτηριστικό την μεγάλη δυναμική ανάπτυξης.