Η Πορτογαλία και η προδοσία του ψεύτικου «καλού μαθητή», άρθρο της Cristina Semblano

133089526_13913209251081n

«Κακεντρέχεια », με αυτόν τον όρο, η οικονομολόγος και καθηγήτρια της πορτογαλικής οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Paris IV – στη Σορβόνη, κρίνει τις δηλώσεις των Άνγκελα Μέρκελ και Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, οι οποίοι αναφέρονται στην Πορτογαλία ως προς την ορθότητα της εφαρμογής των πολιτικών λιτότητας.

Η επίδειξη της Πορτογαλίας ως ένα ζώο τσίρκου από τη Γερμανίδα Καγκελάριο Άνγκελα Μέρκελ και τον υπουργό Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, για να αποδείξουν την ορθότητα των πολιτικών λιτότητας της τρόικας απέναντι στην Ελλάδα, αποτελεί ένδειξη κακής πίστης.

Προς στήριξη αυτού του ισχυρισμού μπορούμε να επισημάνουμε, πρώτα από όλα, αναφορικά με το πρώτο στάδιο του μνημονίου (αποκατάσταση της ισορροπίας των δημόσιων οικονομικών), την μη επίτευξη των στόχων σε σχέση με το δημοσιονομικό έλλειμμα και την ιλιγγιώδη ανάπτυξη του χρέους από 100% του ΑΕΠ κατά την άφιξη της τρόικας στα μέσα του 2011, στο 128,7% στα τέλη του 2014, δηλαδή έξι μήνες μετά την επίσημη έξοδο της τρόικας από την χώρα.

Μπορούμε επίσης να διαπιστώσουμε, αναφερόμενοι στο δεύτερο στάδιο του μνημονίου, την έλλειψη σταθερότητας του χρηματοπιστωτικού συστήματος, αφού η πρόσφατη κατάρρευση (2014) του τρίτου σε μέγεθος πορτογαλικού χρηματοπιστωτικού ομίλου και του δεύτερου μεγαλύτερου ιδιωτικού ομίλου της χώρας – όμιλος Espírito Santo (GES) – αποτελεί αδιάσειστη απόδειξη, αν και δεν είναι αποκλειστική.

Τέλος, εάν η έκταση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων με σκοπό την αύξηση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας (τρίτο στάδιο του μνημονίου), παρείχε την διαχωριστική γραμμή μεταξύ του καλού και του κακού μαθητή, η Ελλάδα, πρωταθλήτρια αυτών των μεταρρυθμίσεων σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, θα ήταν η πρώτη μαθήτρια της τάξης.

Στην πραγματικότητα, εάν η Πορτογαλία δεν είναι Ελλάδα, όπως αρέσει να επαναλαμβάνουν ασταμάτητα οι κυβερνώντες της – απόδειξη ότι οι διαφορές μεταξύ των δύο χωρών δεν είναι τόσο εμφανείς όσο κάποιοι θέλουν να μας κάνουν να πιστέψουμε – αυτό οφείλεται περισσότερο στην δοσίλογη στάση της πορτογαλικής κυβέρνησης απέναντι στην Γερμανία, παρά στους οικονομικούς δείκτες της χώρας και την πορεία τους, οι οποίοι, εν ολίγοις, δεν είναι τόσο διαφορετικοί (1).

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχασε καθόλου χρόνο, αφού λιγότερο από μία εβδομάδα μετά την επίδειξη από τη Γερμανία του «καλού μαθητή της τρόικας» (2), ανέλαβε τη σκληρή κριτική που διατυπώθηκε εναντίον της από την αρχή του έτους, θέτοντάς την υπό στενή επιτήρηση εξ αιτίας των υπερβολικών μακροοικονομικών ανισορροπιών (πρώτο βήμα πριν από την εφαρμογή των κυρώσεων).

Μέσω της φωνής του Επιτρόπου Οικονομικών Υποθέσεων της ΕΕ, Pierre Moscovici, η Επιτροπή επέκρινε την Πορτογαλία για το πολύ υψηλό επίπεδο του χρέους της χώρας τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, για την κατάσταση στην αγορά εργασίας, καθώς και για το ποσό της επίτευξης περισσότερων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και εξυγίανσης των δημοσίων οικονομικών.

Με δεδηλωμένο σκοπό να αναπτυχθεί η οικονομία, αυτές οι συστάσεις και η επίτευξη και υλοποίηση των στόχων επισημαίνουν τη δημιουργία μιας νέας γλώσσας, που έγινε η επίσημη γλώσσα των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, εάν πράγματι γνωρίζει κανείς πού οδήγησαν τα μέτρα  δημοσιονομικής εξυγίανσης  και οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που θα συνέβαλαν στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας της πορτογαλικής οικονομίας.

Αν και δεν έχει φθάσει (ακόμη) αυτόν της Ελλάδας, ο απολογισμός είναι ήδη βαρύς στην Πορτογαλία: 30% μείωση των επενδύσεων, απώλεια 400.000 θέσεων εργασίας, ποσοστό ανεργίας στο 20% σε πραγματικές τιμές που πλήττει περισσότερο τους νέους, αρνητικό φυσικό ισοζύγιο και μετανάστευση που έχει ξαναγίνει ένα μαζικό φαινόμενο, το οποίο στερεί από τη χώρα γύρω στα 120.00 άτομα ετησίως, μια απώλεια που προστίθεται σε εκείνη των δημοσίων αγαθών που έχουν ήδη πωληθεί (όπως η ενέργεια ή το Ταχυδρομείο) ή αυτών που είναι προς δημοπράτηση όπως ο εθνικός αερομεταφορέας (TAP).

Η ανεργία και η μαζική μετανάστευση, η υποτίμηση των μισθών και η συρρίκνωση του κράτους πρόνοιας, το εγκαταλελειμμένο σύστημα υγείας, όλα αυτά έχουν γονατίσει αυτόν τον λαό που αναδύθηκε εδώ και σαράντα χρόνια μετά από μισό αιώνα δικτατορίας και φτώχειας. Από τα 10,5 εκατομμύρια κατοίκους της, τα 2 εκατομμύρια ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας, ενώ άλλα 2 εκατομμύρια κινδυνεύουν να περάσουν αυτό το όριο.

Με τους χιλιάδες μετανάστες, με εκείνους που εκδιώχθηκαν από τα σπίτια τους τα οποία κατασχέθηκαν από τις τράπεζες, τους ενήλικες και τα παιδιά που πλήττονται από την πείνα, τους αποκλεισμένους και τους επισφαλείς εργαζόμενους, η Πορτογαλία έχει γίνει και πάλι μια χώρα όπου εμφανίζονται επιδεικτικά οι ουρές των συσσιτίων, η φιλανθρωπία αντικαθιστά το κράτος πρόνοιας, και η διαχωριστική γραμμή είναι αυτή που χωρίζει ολοένα και περισσότερο την αλαζονεία των χορτασμένων πλουσίων, από τη μεγάλη μάζα των ταπεινών, εξ αιτίας της άνισης διανομής των προϊόντων.

Η πορτογαλική κυβέρνηση, ως κύριος συντελεστής της εφαρμογής των πολιτικών που οδήγησαν σε αυτή την κατάσταση, θα μπορούσε να αδράξει την ιστορική αυτή ευκαιρία που της προσφέρεται για να υποστηρίξει τις απελευθερωτικές αξιώσεις της νέας ελληνικής κυβέρνησης: αντ ‘αυτού, προτίμησε να είναι περισσότερο «γερμανική» από την γερμανική κυβέρνηση. Η ευχαριστία δεν άργησε, η Πορτογαλία έλαβε γρήγορα το βραβείο για την δουλοπρέπειά της, αυτό που τόσο συχνά καρπούνται οι προδότες: συνέχιση της δημοσιονομικής εξυγίανσης και των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, αυτών που, κάτω από το πρόσχημα της δημιουργίας ανάπτυξης και αποκατάστασης της ισορροπίας, θα βυθίσουν τη χώρα βαθύτερα στο φαύλο κύκλο της στασιμότητας και της ύφεσης και της εκτίναξης του χρέους που είναι ήδη μη βιώσιμο.

Με αυτή τη νέα δόση των μεταρρυθμίσεων και των μέτρων, η Πορτογαλία που μοιάζει τόσο με την Ελλάδα, θα την προσεγγίσει ακόμα περισσότερο. Αλλά θα είναι μια άλλη Ελλάδα, όχι αυτή του Τσίπρα και του Βαρουφάκη που θέλουν κυρίως να μειώνουν το πρωτογενές ισοζύγιο του ελληνικού προϋπολογισμού (3), για να ξεκινήσουν την αποκατάσταση του κράτους πρόνοιας, αντί να τα παρατήσουν όλα στους πιστωτές, αλλά η Ελλάδα του Παπανδρέου και του Σαμαρά των οποίων η υπακοή στις προσταγές της τρόικας την οδήγησαν εκεί που είναι σήμερα.

Η ιστορία θα κρίνει την πορτογαλική κυβέρνηση για εσχάτη προδοσία: στον ελληνικό λαό, στους περιφερειακούς λαούς, στα εκατομμύρια των φτωχών των χωρών του Βορρά και, πάνω απ ‘όλα, στον πορτογαλικό λαό.

(1) Παρά το γεγονός ότι γίνεται αναφορά στο χρέος, θα πρέπει να σημειωθεί ότι εάν το ελληνικό δημόσιο χρέος είναι πιο σημαντικό από αυτό της Πορτογαλίας (177% του ΑΕΠ, έναντι 128,7% στο τέλος του 2014), το συνολικό χρέος (το οποίο περιλαμβάνει, εκτός από το δημόσιο χρέος, το ιδιωτικό χρέος των νοικοκυριών και των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων) είναι πολύ υψηλότερο στην Πορτογαλία (πάνω από 380% του ΑΕΠ, έναντι λιγότερο από 300% στην Ελλάδα). Όσον αφορά το εξωτερικό χρέος της Πορτογαλίας, είναι ένα από τα μεγαλύτερα στην Ευρωπαϊκή και την Παγκόσμια Ένωση.

(2) Δηλαδή στις 25 του περασμένου Φεβρουαρίου.

(3) Το πρωτογενές ισοζύγιο είναι η διαφορά μεταξύ εσόδων και δαπανών του κράτους, πριν από την πληρωμή των τόκων του χρέους.

Μετάφραση από γαλλικά: Αθηνά Βλαχάκη